Materiële onderwerpen

Contractuele verplichting, economische prestatie, duurzame inzetbaarheid en de rol van GasTerra in de gasmarkt waren de materiële onderwerpen in 2022. Deze onderwerpen zijn mede op basis van de uitkomsten van de in 2021 gehouden stakeholderdialoog bepaald en input geweest voor de beleidskeuzes in 2022. In 2023 blijven deze onderwerpen materieel. In dit hoofdstuk geven we een toelichting op de invulling van de materiële onderwerpen en de behaalde doelstellingen. Ook geven we een doorkijk naar de activiteiten en doelstellingen voor volgend jaar.

Het nakomen van de contractuele verplichtingen is voor zowel GasTerra als de stakeholders het belangrijkste thema. We zorgen dat onze onderneming op elk moment van het jaar voldoende gas in portfolio heeft om aan de leveringsverplichtingen aan onze klanten te kunnen voldoen. Om dit mogelijk te maken moeten we ervoor zorgen dat onze verkoopverplichtingen in evenwicht zijn met ons aanbod. In het verleden kon dit gedaan worden door het Groningenveld op of af te regelen; nu balanceren we dat met in- en verkopen op de markt en het gebruik van de onder contract staande bergingen. Om hierbij aan onze verplichtingen te kunnen voldoen en de daarbij behorende prijsrisico’s te managen, maken we gebruik van geavanceerde planningsmodellen. In 2022 zijn we al onze contractuele verplichtingen nagekomen. Daarmee is de doelstelling behaald. Gegeven de commerciële gevoeligheid nemen wij in ons jaarverslag geen specifieke details over onze contracten op.

Deze commerciële gevoeligheid was ook aan de orde toen zowel door consumenten als in de Tweede Kamer naar aanleiding van de hoge gasprijzen vragen werden gesteld over de aanzienlijke prijsverschillen tussen verschillende landen. Hierop werd inzage gevraagd in de gascontracten van GasTerra. In reactie hierop heeft GasTerra in overleg met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat op 7 december jl. aan de Tweede Kamerleden, deels vertrouwelijk, informatie verschaft over typen gascontracten, prijsvorming in de contracten en de wijze waarop de aardgasmarkt werkt. Volledige openbaarheid geven over de inhoud van de contracten is vanwege contractuele, mededingingsrechtelijke en bedrijfsgevoeligheidsredenen niet mogelijk.

Heronderhandelingen
In bestaande import- en exportcontracten zijn heronderhandelingsclausules opgenomen. Indien het partijen onder deze contracten niet lukt om bij de heronderhandelingen tot overeenstemming te komen, kan arbitrage volgen. In 2022 voerden we met betrekking tot bestaande import- en exportcontracten drie arbitrages die geen van allen ultimo 2022 waren afgerond. Mogelijke uitkomsten van nog niet afgeronde heronderhandelingen of daarmee verband houdende arbitrages worden, gezien de onzekerheid van de uitkomst, niet verwerkt in de jaarrekening.

Afbouw GasTerra
In 2020 hebben wij onze relaties laten weten dat een afbouwplan is opgesteld dat toewerkt naar de beëindiging van GasTerra’s bedrijfsactiviteiten. Deze afbouw eindigt op 31 december 2024. In lijn met de afbouw sluit GasTerra geen nieuwe gasverkoopcontracten meer voor leveringen na 31 december 2023. Ook bouwen we de groengascontracten af.

In het afbouwplan houden we er rekening mee dat op de vastgestelde einddatum nog een aantal (lang-)lopende verplichtingen en rechten kunnen overblijven. Er zal tijdig worden bepaald hoe deze worden nagekomen.

Contract Gazprom
Op 31 maart 2022 stelde de Russische overheid dat Russisch gas voortaan in roebels betaald zou moeten worden. Hiertoe moet door de koper van het gas zowel een euro- als een roebelaccount geopend worden bij de Gazprombank in Moskou. GasTerra is niet ingegaan op deze eenzijdige betalingseisen, omdat zij een risico zijn voor schending van de door de Europese Unie opgestelde sancties en er te veel financiële en operationele risico’s kleven aan de vereiste betalingsroute. Ondanks herhaaldelijk aandringen door GasTerra bij Gazprom om de contractueel afgesproken betalingsconstructie en leveringsverplichtingen te respecteren staakte Gazprom de levering met ingang van 31 mei 2022. Als gevolg daarvan is tot 1 oktober 2022, de datum tot wanneer Gazprom gas aan GasTerra zou moeten leveren, ongeveer 2 miljard kubieke meter aan gecontracteerd gas niet geleverd. 

Dat de onderneming economische prestatie als materieel onderwerp benoemt is evident. Als de economische prestaties niet goed zijn dan heeft dit invloed op alle stakeholders. In dit verband streeft de onderneming naar een efficiënte bedrijfsvoering met een goede balans tussen kosten en zorgvuldigheid.

Inkoop
GasTerra kocht in 2022 45,7 miljard kubieke meter gas in (2021: 44,2 miljard kubieke meter). Daarvan was 4,6 miljard kubieke meter afkomstig uit het Groningenveld en 8,4 miljard kubieke meter uit kleine velden. 3,9 miljard kubieke meter is geïmporteerd, voornamelijk uit Noorwegen en tot en met eind mei 2022 ook uit Rusland. 25,4 miljard kubieke meter is grotendeels ingekocht op handelsplaatsen en in mindere mate via andere kanalen. Daarnaast heeft GasTerra op 1 april 2022 het werkgas in de bergingen Norg en Grijpskerk van de Groningen Maatschap overgenomen. Tot en met 1 april 2022 heeft GasTerra 3,4 miljard kubieke meter gas uit deze bergingen gekocht. 

De volumes uit het Groningenveld wijken af van de productiecijfers die NAM rapporteert. Dit verschil wordt veroorzaakt doordat GasTerra volumes rapporteert per kalenderjaar, terwijl de winningsinstructie aan NAM voor een gasjaar geldt. 

In het afgelopen decennium daalde de inkoop van gas uit kleine velden. De reserves in bestaande kleine velden nemen af doordat het gas uit de velden wordt geproduceerd. Daardoor neemt ook de druk af (depletie) waardoor de productiecapaciteit daalt. Hoewel nog geregeld nieuwe kleine velden worden gevonden, compenseert dit de productie-afname niet. De verwachting voor de komende jaren laat een verdere daling zien.

Levering
GasTerra heeft in 2022 39,2 miljard kubieke meter gas geleverd aan klanten (2021: 44,2 miljard kubieke meter). Een deel van het geleverde gas is geleverd op de traditionele afleverpunten zoals de aansluitingen en grenspunten. Ook leveren we veel van ons gas aan onze klanten op TTF, vanwaar zij het weer verder verhandelen of transporteren naar hun eindgebruikers. 

Dit betekent dat het gas verschillende malen van eigenaar kan wisselen voordat het daadwerkelijk bij de eindgebruiker terecht komt. Hierdoor hoeft gas dat door buitenlandse partijen wordt gecontracteerd niet noodzakelijkerwijs de grens over te stromen en kan gas dat wij op de TTF verkopen uiteindelijk wel de grens over stromen.

Het verschil tussen 45,7 miljard kubieke meter inkopen en 39,2 miljard kubieke meter levering aan klanten is de voorraadmutatie in de bergingen Norg en Grijpskerk als gevolg van de overname van het werkgas. Aan het begin van 2022 was het werkgas nog van de Maatschap Groningen. Op jaareinde zat er 6,5 miljard kubieke meter gas in, waarvan GasTerra eigenaar is. 

Beprijzing
De prijzen van de leveringen van GasTerra waren hoger dan in 2021. In 2022 werd gemiddeld 90,5 eurocent per kubieke meter betaald tegen 29,7 eurocent in 2021. Deze prijzen hangen samen met prijzen op handelsplaatsen. De hoge prijzen in 2021 waren nog nooit eerder voorgekomen, maar de maandgemiddelde TTF prijzen waren in 2022 nog hoger dan in 2021. De TTF month-ahead-prijs was in 2022 gemiddeld 181% hoger dan in 2021 (129,4 eurocent/kubieke meter in 2022 versus 46,1 eurocent/kubieke meter in 2021). Eind augustus 2022 bereikte de prijs twee dagen op rij een nieuw hoogtepunt boven de 300 eurocent/kubieke meter. Daarnaast was de month-ahead-prijs op 26 dagen hoger dan 200 eurocent/kubieke meter.

Doordat de ingekochte volumes uit het Groningenveld gestaag afnemen en de volumes die GasTerra op de spotmarkt inkoopt stijgen, is het van steeds groter belang om prijsconcepten van in- en verkopen in de portfolio goed op elkaar af te stemmen.

Transport
Om aan de verplichtingen van onze handelscontracten te kunnen voldoen, boeken wij transportcapaciteit bij netbeheerders, met name bij GTS. In 2022 bedroegen de kosten voor de inkoop van transportcapaciteit 214 miljoen euro (2021: 235 miljoen euro).

De rol van GasTerra in de gasmarkt, de aangekondigde afbouw van de onderneming en de huidige marktsituatie staan centraal in de gesprekken met onze stakeholders. Met name de liquiditeit van TTF, de gaswinning uit kleinevelden en de rol van de bergingen bij de leverginszekerheid komen daarbij veelvuldig aan de orde. Daarnaast vinden stakeholders het, gegeven de aangekondigde beëindiging van de activiteiten van GasTerra, belangrijk dat kennisoverdracht voldoende aandacht krijgt. Dit sluit aan bij het streven van GasTerra om de activiteiten gecontroleerd af te bouwen en/of over te dragen, met oog voor de belangen van alle stakeholders en het functioneren van de gasmarkt. Dit is voor ons belangrijk, want het belang van gas voor de energievoorziening blijft onverminderd groot ook na de afbouw van GasTerra.

Het besluit om tot de afbouw van de onderneming over te gaan is een gevolg van de aankondiging van het kabinet in maart 2018 om in verband met de aardbevingsproblematiek de gaswinning in Groningen zo snel als mogelijk te beëindigen. Daarmee komt onze kernactiviteit, de in- en verkoop van het Groningengas, te vervallen. Als gevolg van de voorgenomen sluiting van Groningen is onze taak om zorg te dragen voor afname van gas uit kleine velden komen te vervallen. Deze aanpassing van de Gaswet is per 1 januari 2022 definitief geworden. Kleindeveldenproducenten zijn bezig alternatieve kopers te vinden, maar tegelijkertijd maken zij door de energiecrisis pas op de plaats.

Gaswinning Groningen
In gasjaar 2022-2023 wordt een kantelpunt bereikt in de winning uit het Groningenveld. Vanaf 1 oktober 2022 staat het Groningenveld op de waakvlam met een bijhorend winningsniveau van 2,8 miljard kubieke meter waarbij is uitgegaan van 40 vorstdagen. De gaswinning komt hiermee in de eindfase. De staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat heeft dit winningsniveau vastgelegd in het vaststellingsbesluit van 26 september 2022. Deze winning is bedoeld om een aantal productielocaties operationeel te houden. Alleen in uitzonderlijke situaties, zoals verstoringen in het gassysteem, technische storingen, uitval van een laagcalorische gasopslag of zeer koude omstandigheden, mag een beperkt aanvullend beroep op het Groningenveld worden gedaan. 

Het vaststellingsbesluit gaat uit van winning op elf productielocaties die tot en met maart 2023 worden ingezet; vanaf april tot 1 oktober zijn dat er nog vijf. Het aantal productielocaties dat daadwerkelijk operationeel blijft in het gasjaar 2022-2023 hangt af van de capaciteit die het Groningenveld moet leveren. De inzichten hierover zijn veranderd door de effecten op de gasmarkt van de oorlog in Oekraïne maar ook door onzekerheden over de oplevering en het functioneren van de nieuwe stikstofinstallatie in Zuidbroek. Voor 1 april 2023 bepaalt de staatssecretaris op basis van de meest actuele inzichten of de zes productielocaties gesloten kunnen worden. Als deze sluiting niet mogelijk is dan zal dit gevolgen hebben voor de hoogte van het winningsniveau in dit gasjaar.

Het is de rol van GasTerra om NAM in staat te stellen uitvoering te geven aan de door de minister van Economische Zaken en Klimaat vastgestelde operationele strategie. GasTerra streeft ernaar het door NAM, op basis van het gaswinningsbesluit, aangeboden jaarvolume aan Groningengas te verkopen.

Inzet bergingen
Om de gaswinning uit het Groningenveld versneld te kunnen beëindigen en tegelijkertijd de leveringszekerheid van L-gas te waarborgen zijn afspraken gemaakt over de inzet van de gasopslag Norg. Waar de opslag voorheen gevuld werd met gas uit het Groningenveld gebeurt dit nu zoveel mogelijk met pseudo-Groningengas. GasTerra speelt hierbij een rol, omdat wij op dagelijkse basis operationeel bepalen op welke momenten er uit de gasopslagen geproduceerd wordt dan wel geïnjecteerd wordt. Afspraken over de inzet van Norg zijn vastgelegd in het Norg Akkoord. 

Het kabinet wil ook de gasopslag Grijpskerk inzetten om het Groningenveld eerder te sluiten door de gasopslag om te bouwen van een H-gas berging naar een L-gas berging. Op 14 februari 2022 heeft de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat aan de Tweede Kamer laten weten onder voorwaarden in te stemmen met de door NAM ingediende wijziging van het opslagplan voor de ondergrondse gasopslag in Grijpskerk^[8]. Met dit instemmingsbesluit is het opslagplan voor de gasopslag Grijpskerk algemeen gemaakt ten aanzien van het type aardgas en kan hoog- of laagcalorisch gas worden opgeslagen. Een gasopslag bevat zowel werkgas als kussengas. Het werkgas wordt in de winter geproduceerd en in de zomer opnieuw aangevuld. Kussengas is permanent in de opslag aanwezig en is nodig om in de winter het werkgas met voldoende druk te kunnen produceren. Zowel het kussengas als het werkgas in UGS Grijpskerk is hoogcalorisch. NAM geeft in haar opslagplan aan dat het om UGS Grijpskerk in te zetten als opslag voor laagcalorisch gas niet nodig is om het aanwezige hoogcalorische kussengas te produceren. In de zomer van 2022 is de gasopslag gevuld met laagcalorisch werkgas dat zich dan voor een deel mengt met het hoogcalorisch kussengas waarna het werkgas in de winter van 2022/2023 volledig wordt geproduceerd. In de zomer van 2023 wordt de gasopslag weer volledig gevuld met laagcalorisch werkgas. NAM heeft het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat laten weten dat de gasopslag op 1 oktober 2023 in te zetten is als opslag voor laagcalorisch gas. 

Als gevolg van de oorlog in Oekraïne werd dit jaar op Europees niveau afgesproken dat alle lidstaten hun gasopslagen op 1 november 2022 voor tenminste 80 procent gevuld moesten hebben. GasTerra heeft de gasopslagen in Norg, Grijpskerk en Alkmaar tot het gewenste niveau gevuld. Op 27 juni 2022 heeft de Europese Raad de verordening over gasopslag aangenomen. Deze verordening stelt een vuldoel voor lidstaten van 90% voor de winters van 2023 en verder (t/m 2025) vast, inclusief een vultraject dat aangeeft langs welk tijdpad dit doel moet worden behaald. De verordening bepaalt tevens dat het vuldoel voor een individuele lidstaat wordt verlaagd met het volume dat tijdens de referentieperiode 2016 tot en met 2021 aan derde landen is geleverd. Voor Nederland betekent dit een verlaging van het vuldoel tot 73% vanwege gasexport naar het Verenigd Koninkrijk. Het kabinet zet er op in om de gasopslagen voor minimaal 90% gevuld te hebben.

Kennisdeling
Een onderdeel van het goed achterlaten van de markt is het delen van onze kennis over ons product, de markt en de energietransitie. We doen dit door deel te nemen aan diverse samenwerkingsverbanden en projecten op het gebied van energietransitie en via brancheorganisaties, maar ook met eigen publicaties zoals de brochure ‘Toekomstperspectieven van gas in Nederland’.

In maart 2022 heeft onze CEO Annie Krist deelgenomen aan een rondetafelgesprek met de Tweede Kamercommissie voor Economische Zaken en Klimaat over Russisch gas. De aanleiding voor dit rondetafelgesprek was de door Rusland ingezette oorlog in de Oekraïne en de afhankelijkheid van Russisch gas. Ter voorbereiding op het gesprek heeft GasTerra een position paper geschreven waarin onze visie en duiding op de crisis en mogelijke maatregelen verwoord staan. 

Verder heeft GasTerra in overleg met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat op 7 december jl. aan de Tweede Kamerleden informatie verschaft over typen gascontracten, prijsvorming in de contracten en de wijze waarop de aardgasmarkt werkt. 

Ondanks de wetenschap dat GasTerra binnen afzienbare tijd zijn deuren sluit, staat de organisatie in het middelpunt van de belangstelling. Een gespannen gasmarkt, discussies over leveringszekerheid van gas aan Nederland, het maken van nieuwe afspraken met partijen die alternatieven voor het gas uit Groningen bieden, brengt volop werk met zich mee voor onze medewerkers. Dat stelt de onderneming voor de uitdaging om vanuit de rol als werkgever het vertrek van medewerkers in verband met de afbouw te faciliteren en er tegelijkertijd voor te zorgen dat de bedrijfscontinuïteit niet in gevaar komt. Om dit te bewerkstelligen zijn onder andere wijzigingen in de organisatiestructuur doorgevoerd. Afdelingen zijn samengevoegd en met de flexibele inzet van medewerkers genereren zij op meerdere thema’s hun meerwaarde. Ook hebben we diverse nieuwe collega’s verwelkomd waardoor er een mooie nieuwe dynamiek ontstaat in de organisatie. De competenties en motivatie van de medewerkers zijn van cruciaal belang en een continue aandachtspunt. Dit alles draagt bij aan het welzijn van medewerkers en de duurzame inzetbaarheid; een thema dat belangrijk is voor iedere organisatie, maar voor GasTerra diverse dimensies kent.

In maart 2022 kwam er gelukkig na twee jaar een einde aan het thuiswerkadvies in verband met de Corona-pandemie en konden we elkaar weer ontmoeten op kantoor. Met de positieve ervaringen die we hebben opgedaan met het thuiswerken en het kantoor dat weer als ontmoetingsplek fungeert is een hybride vorm van werken ontstaan die elke medewerker naar zijn eigen werksituatie kan invullen. GasTerra blijft investeren in verbondenheid met en tussen medewerkers. Zo zijn er in 2022 diverse themabijeenkomsten georganiseerd die bijdragen aan het vergroten van kennis of competenties, maar daarnaast ook social events die het werkplezier vergroten en het teamgevoel versterken. Ook in 2023 wordt dit voortgezet.

Er is blijvende aandacht voor de toekomstplannen van medewerkers. Dit doen we door te bekijken op welke wijze kansen binnen de organisatie kunnen bijdragen aan een bepaalde ervaring die nuttig kan zijn voor de gewenste toekomst. Door de afbouw van GasTerra staat immers vast dat alle medewerkers op termijn hun baan verliezen. Het is belangrijk dat collega’s zich daar nu al op voorbereiden en deze tijd gebruiken om zich om- of bij te scholen, extra ervaring op te doen of om gestructureerd hun loopbaan onder de loep te nemen. De doelstelling voor 2023 is dat minimaal 20% van de medewerkers investeert in zijn of haar persoonlijke ontwikkeling middels een traject of opleiding, gericht op een baan na GasTerra.

GasTerra voelt zich verbonden met de regio en de (energie)branche. Onze netwerken zetten we graag in voor toekomstkansen voor onze medewerkers. Zo zijn we partner in Noorderlink, waarmee er toegang is tot ruim veertig grote werkgevers in Noord-Nederland. En zijn we betrokken bij samenwerkende bedrijven in het kader van energie en de energietransitie zoals de New Energy Coalition.

GasTerra heeft al jaren een laag ziekteverzuim (<2,5 procent). Helaas is in 2022 het ziektepercentage hoger uitgevallen. Hoewel dat een landelijke trend is met de naweeën van Corona, zowel in letterlijke zin als ten gevolge van die bijzondere periode, komt het in ons geval vooral door een aantal niet aan Covid-19 gerelateerde langdurig zieken. Gelukkig zien we eind 2022 dat het herstel doorzet en daarmee ook de vertrouwde verzuimcijfers terugkomen. Door middel van een Preventief Medisch Onderzoek via de arbodienst is in 2022 op vrijwillige basis de fysieke en mentale gesteldheid van de collega’s onderzocht. In 2023 wordt wederom een Risico- Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) uitgevoerd waarbij ook aandacht zal zijn voor de psycho-sociale aspecten.